Uzmanlık Alanları
İleri Endoskopik İşlemler
Endoskopi, vücudun içini ince ve esnek bir kamera ile doğrudan görmeyi sağlayan yöntemdir. Bu sayfada sindirim sistemine yönelik başlıca endoskopik işlemler genel hatlarıyla anlatılmaktadır. Bilgiler genel amaçlıdır; size uygun işlem ve hazırlık için hekiminizin talimatları esas alınmalıdır.
01
Üst gastrointestinal endoskopi (gastroskopi)
Yemek borusu, mide ve on iki parmak bağırsağının içini kamera ile incelemeye yarayan işlemdir.
Gastroskopi, ucunda kamera bulunan ince ve esnek bir tüpün ağızdan geçirilmesiyle yapılır. Yemek borusu, mide ve on iki parmak bağırsağının iç yüzeyi doğrudan görüntülenir. İşlem; şikâyetlerin nedenini araştırmak, iltihap, ülser ve diğer değişiklikleri saptamak amacıyla uygulanır. Gerekli görülürse küçük doku örnekleri (biyopsi) alınabilir ve bazı kanamalar ya da yabancı cisimler aynı işlem sırasında ele alınabilir.
Hangi durumlarda yapılır?
- Uzun süren veya tekrarlayan mide yanması ve yutma güçlüğü
- Nedeni açıklanamayan üst karın ağrısı ya da hazımsızlık
- Kusma, kanlı kusma veya siyah dışkı gibi sindirim sistemi kanaması belirtileri
- Nedeni bulunamayan kansızlık ya da istemsiz kilo kaybı
- Mide veya yemek borusundaki bilinen bir hastalığın izlenmesi gerektiğinde
- Çölyak hastalığı gibi durumların araştırılmasında doku örneği alınması gerektiğinde
Hazırlık
- İşlemden önce genellikle birkaç saat boyunca yemek ve içmekten uzak durulur.
- Açlık süresi için hekiminizin ve merkezin verdiği talimata uyulmalıdır.
- Kan sulandırıcılar dâhil kullandığınız tüm ilaçları hekiminize önceden bildirin.
- İlaçların kesilip kesilmeyeceğine yalnızca hekiminiz karar verir.
- Alerjileriniz ve kalp, akciğer gibi hastalıklarınız hakkında bilgi verin.
- Sedasyon uygulanacaksa yanınızda refakatçi bulunmalı, o gün araç kullanılmamalıdır.
İşlem nasıl yapılır?
İşlem genellikle sol yan yatarak yapılır. Boğaz, uyuşturan bir sprey ile hissizleştirilebilir; gerekirse sedasyon uygulanır. Endoskop yutulduktan sonra yavaşça ilerletilir ve görüntüler izlenir. İşlem genellikle kısa sürer; süre bulgulara göre değişebilir. Ardından kısa bir gözlem dönemi gerekir.
Riskler ve sonrası
- Ciddi komplikasyonlar nadirdir; kanama ve delinme bunlar arasındadır.
- Sedasyona bağlı solunum veya kalp ritmi sorunları da nadiren görülebilir.
- Sonrasında hafif boğaz ağrısı ve şişkinlik olabilir; genellikle kısa sürede geçer.
- Yeme içmeye ne zaman başlanacağı konusunda hekim talimatına uyulmalıdır.
- Sedasyon sonrası aynı gün araç kullanılmamalı, önemli kararlar ertelenmelidir.
- Şiddetli karın veya göğüs ağrısı, ateş, kusma ya da siyah dışkıda hemen başvurun.
03
Rektosigmoidoskopi
Kalın bağırsağın son kısmını, yani rektum ve sigmoid kolonu inceleyen daha sınırlı bir endoskopik işlemdir.
Rektosigmoidoskopi, makattan ilerletilen ince ve esnek bir endoskopla kalın bağırsağın son bölümünün, yani rektum ve sigmoid kolonun görüntülenmesidir. Kolonoskopiye göre daha kısa bir bölümü inceler. Makat kanaması, ishal veya inflamatuar bağırsak hastalığının değerlendirilmesinde kullanılabilir. Gerekirse biyopsi alınabilir ve sonuçlar tanıya katkı sağlar. Bağırsağın tamamının incelenmesi gerekiyorsa hekim bunun yerine kolonoskopi önerebilir.
Hangi durumlarda yapılır?
- Makattan taze kan gelmesi veya dışkıda kan görülmesi
- Uzun süren ishal ya da dışkılama düzeninde değişiklik
- İnflamatuar bağırsak hastalığının değerlendirilmesi veya aktivitesinin izlenmesi
- Makat bölgesindeki ve son bağırsaktaki şikâyetlerin nedenini araştırmak
- Rektumdaki polip ya da başka bir bulgunun incelenmesi ve örneklenmesi
Hazırlık
- Hazırlık genellikle kolonoskopiye göre daha sınırlı bir bağırsak temizliğini içerir.
- Hazırlığın türünü ve zamanını hekiminiz veya merkez bildirir; talimata uyulmalıdır.
- Açlık gerekip gerekmediği, işlem planına ve sedasyon kararına göre belirlenir.
- Kan sulandırıcılar ve diğer ilaçlar için önceden hekiminize danışın.
- Sedasyon uygulanacaksa refakatçi bulundurun ve aynı gün araç kullanmayın.
İşlem nasıl yapılır?
İşlem genellikle sol yan yatarak yapılır. Endoskop makattan nazikçe ilerletilir; bağırsağı açmak için az miktarda hava verilir. Rektum ve sigmoid kolon izlenir, gerekirse biyopsi alınır. Sedasyon gerekip gerekmediğine hekim karar verir. İşlem genellikle kısa sürer.
Riskler ve sonrası
- Hafif karın ağrısı, şişkinlik ve gaz hissi olabilir; genellikle kısa sürede geçer.
- Biyopsi sonrasında dışkıda az miktarda kan görülebilir.
- Kanama ve bağırsak duvarında delinme nadir ama ciddi komplikasyonlardır.
- Sedasyon uygulandıysa aynı gün araç kullanılmamalıdır.
- Şiddetli karın ağrısı, ateş veya belirgin kanamada hemen başvurun.
04
Endoskopik ultrasonografi (EUS)
Ucunda ultrason bulunan endoskopla sindirim sistemi duvarı ile yakın organların ayrıntılı görüntülenmesidir.
Endoskopik ultrasonografi, ucunda küçük bir ultrason probu bulunan ince bir endoskopla yapılır. Endoskop sindirim kanalı içinden ilerletilir; böylece yemek borusu, mide ve bağırsak duvarının katmanları ile pankreas, safra yolları ve çevredeki lenf düğümleri yakından görüntülenir. Gerekli durumlarda ince iğne ile örnekleme yapılabilir. İşlem tanıya ve tedavi planına katkı sağlar.
Hangi durumlarda yapılır?
- Mide veya bağırsak duvarındaki kitle ya da kabarıklıkların incelenmesi
- Pankreasta saptanan kist veya kitlelerin değerlendirilmesi
- Safra yolu taşı şüphesi ve safra yolu darlıklarının araştırılması
- Yemek borusu, mide ve rektum tümörlerinde duvar katmanlarının değerlendirilmesi
- Lenf düğümlerinin incelenmesi ve gerekirse ince iğne ile örneklenmesi
- Nedeni bulunamayan tekrarlayan pankreas iltihabının (pankreatit) araştırılması
Hazırlık
- İşlem genellikle sedasyon ile yapılır; açlık süresi için hekim talimatına uyulmalıdır.
- İncelenecek bölgeye göre ek bir bağırsak hazırlığı istenebilir.
- Kan sulandırıcılar dâhil tüm ilaçlarınızı hekiminize önceden bildirin.
- İlaçların kesilmesi veya sürdürülmesi konusunda yalnızca hekim kararına uyun.
- Önceki görüntüleme sonuçlarınızı ve raporlarınızı işlem günü yanınızda getirin.
- Refakatçi bulundurun; sedasyon sonrası aynı gün araç kullanmayın.
İşlem nasıl yapılır?
İşlem sedasyon altında, genellikle gastroskopiye benzer şekilde yapılır. Ultrason probu taşıyan endoskop, üst sindirim sistemi ve pankreas için ağızdan, rektum için makattan ilerletilir; organlar çok yakından görüntülenir. Gerekirse endoskopun içinden geçirilen ince bir iğne ile hedef bölgeden örnek alınır. Süre, incelenecek bölgeye ve yapılacak girişime göre değişir.
Riskler ve sonrası
- Komplikasyonlar nadirdir; ancak kanama, enfeksiyon ve delinme görülebilir.
- Pankreas örneklemesi sonrası nadiren pankreas iltihabı (pankreatit) gelişebilir.
- Hafif boğaz rahatsızlığı ve şişkinlik olabilir; genellikle kısa sürede geçer.
- Yeme içmeye başlama ve ilaç kullanımı için hekim talimatına uyulmalıdır.
- Şiddetli karın ağrısı, ateş, kusma veya siyah dışkıda hemen başvurun.
- Sedasyon sonrası aynı gün araç kullanılmamalıdır.
05
ERCP: endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi
Safra yolları ve pankreas kanalındaki sorunların, özellikle tıkanıklık ve taşların tedavisinde kullanılan endoskopik bir işlemdir.
ERCP’de endoskop ağızdan on iki parmak bağırsağına kadar ilerletilir. Safra yolu ve pankreas kanalının açıldığı noktadan kontrast madde verilerek röntgen görüntüsü alınır. ERCP esas olarak tedavi amaçlı bir işlemdir; tanı için genellikle önce MRCP veya EUS gibi daha az girişimsel yöntemler kullanılır. Safra yolu taşlarının çıkarılması, darlıkların genişletilmesi ve gerektiğinde stent adı verilen küçük tüplerin yerleştirilmesi mümkündür. Genellikle önceki tetkiklerde bir sorun saptandığında planlanır.
Hangi durumlarda yapılır?
- Safra yolunda taş şüphesi veya saptanan taşların çıkarılması
- Safra yolu ya da pankreas kanalında darlık bulunması
- Safra yolu tıkanıklığına bağlı sarılık ve koyu renkli idrar
- Safra yolu enfeksiyonu (kolanjit) veya safra sızıntısı durumunda tedavi
- Tıkanan safra yolunu açmak için stent yerleştirilmesi gerektiğinde
Hazırlık
- İşlem öncesi açlık gerekir; süreyi hekiminiz veya merkez bildirir.
- Kan sulandırıcılar dâhil tüm ilaçlarınızı önceden hekiminize bildirin.
- İlaçların kesilmesi veya sürdürülmesine yalnızca hekiminiz karar verir.
- Alerjilerinizi, özellikle kontrast maddeye karşı olanları, mutlaka belirtin.
- Sedasyon veya anestezi uygulanır; refakatçi bulundurun ve aynı gün araç kullanmayın.
- Röntgen kullanıldığı için hamilelik olasılığını önceden hekiminize bildirin.
İşlem nasıl yapılır?
İşlem sedasyon veya anestezi altında, genellikle sol yan ya da yüzüstü pozisyonda yapılır. Endoskop on iki parmak bağırsağına ulaştırılır, safra yoluna ince bir tüple girilir ve röntgen eşliğinde kontrast madde verilir. Gerekirse taş çıkarılır veya stent yerleştirilir. Süre, yapılan girişime göre değişir.
Riskler ve sonrası
- ERCP sonrası pankreas iltihabı (pankreatit) en bilinen komplikasyondur ve karın ağrısıyla kendini gösterir.
- Kanama, delinme ve safra yollarında enfeksiyon da nadiren görülebilir.
- Bu riskler kişiden kişiye değişir; hekiminiz işlem öncesinde bilgi verir.
- İşlem sonrası izlem gerekebilir; yeme içme ve ilaç için talimata uyun.
- Şiddetli karın ağrısı, kusma, ateş, titreme veya siyah dışkıda hemen başvurun.
- Stent takıldıysa değiştirme veya çıkarma zamanı için kontrollere gelin.
