Uzmanlık Alanları
Mide ve Yemek Borusu Hastalıkları
Mide ve yemek borusu hastalıkları; göğüste yanma, hazımsızlık, yutma güçlüğü ve üst karın ağrısı gibi sık görülen yakınmaların arkasındaki durumları kapsar. Çoğu, doğru tanı, uygun tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle kontrol altına alınabilir. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesi gerekir.
01
Gastroözofageal reflü hastalığı (GERD)
Mide içeriğinin yemek borusuna sık geri kaçması sonucu yanma ve rahatsızlık oluşan yaygın bir durumdur.
Gastroözofageal reflü hastalığı, mide içeriğinin yemek borusuna sık veya uzun süreli geri kaçarak belirti ya da doku hasarı oluşturmasıdır. Alt yemek borusundaki kapak mekanizmasının zayıflaması, hiatus hernisi, fazla kilo, sigara ve gebelik katkıda bulunabilir. Çoğu kişide yaşam kalitesini etkiler; nadiren yemek borusunda iltihap, daralma veya Barrett özofagusu gibi komplikasyonlar gelişebilir.
Belirtiler
- Göğüs kemiğinin arkasında yanma hissi
- Ağıza ekşi veya acı su gelmesi
- Yemekten sonra ya da yatınca artan yakınmalar
- Uzun süren öksürük, ses kısıklığı veya boğaz temizleme
- Boğazda takılma ya da yumru hissi
- Kalp nedenleri dışlandıktan sonra reflüye bağlanabilen göğüs ağrısı (göğüs ağrısında önce kalp değerlendirmesi gerekir)
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı varsa
- Açıklanamayan kilo kaybı, tekrarlayan kusma ya da kansızlık varsa
- Kanlı kusma veya siyah dışkı olursa
- İlaç kullanmaya rağmen yakınmalar geçmiyor veya sık tekrarlıyorsa
- Yıllardır süren yakınma yeni değişiklik gösteriyorsa
- Göğüs ağrısı eforla artıyor, kola veya çeneye yayılıyor ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa acilen başvurulmalıdır
Tanı nasıl konur?
Tipik yakınmalar ve asit baskılayıcı tedaviye yanıt çoğu zaman tanı için yeterlidir. Alarm belirtisi varsa veya tedaviye yanıt alınamazsa üst gastrointestinal endoskopi yapılır. Seçilmiş hastalarda 24 saatlik pH-empedans ölçümü ve yemek borusu manometrisi gerekebilir.
Tedavi ve yaşam tarzı
- Asit baskılayıcı ilaçlar hekim önerisiyle ve gereken sürede kullanılır.
- Fazla kilo varsa vermek, yakınmaları belirgin azaltabilir.
- Yatmadan en az iki üç saat önce yemek yenmemelidir.
- Gece yakınması olanlarda yatak başını yükseltmek yardımcı olabilir.
- Sigara tamamen bırakılmalı, alkolden uzak durulmalı veya en azından azaltılmalıdır.
- Yakınmaları artıran yiyecekler kişiye göre fark edilip azaltılabilir.
Yaşam tarzıFazla kiloyu vermek ve yatmadan önce geç saatte yemekten kaçınmak, reflü yakınmalarını azaltmaya yardımcı olur.
02
Gastrit ve Helicobacter pylori
Mide iç yüzeyinin iltihabı olan gastritin en sık nedenlerinden biri Helicobacter pylori enfeksiyonudur.
Gastrit, mide iç yüzeyinin iltihaplanmasıdır. En sık nedenleri Helicobacter pylori bakterisi, ağrı kesici türü ilaçlar (NSAİİ), aşırı alkol ve otoimmün süreçlerdir. H. pylori dünyada çok yaygındır ve çoğu kişide belirti vermez; ancak kronik gastrit, peptik ülser ve bazı kişilerde mide kanseri riskiyle ilişkilidir. Saptandığında tedavi edilmesi önerilir.
Belirtiler
- Üst karında ağrı veya yanma hissi
- Bulantı ve iştahta belirgin azalma hissi
- Yemekten sonra şişkinlik ve dolgunluk
- Birkaç lokmadan sonra çabuk doyma hissi
- Birçok kişide hiçbir belirti olmayabilir
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Kanlı kusma veya siyah dışkı olursa
- Açıklanamayan kilo kaybı ya da sürekli kusma varsa
- Yutma güçlüğü veya kansızlık bulguları varsa
- Yakınmalar tedaviye rağmen geçmiyor veya tekrarlıyorsa
- Ailede mide kanseri öyküsü varsa
Tanı nasıl konur?
H. pylori için nefes testi veya dışkıda antijen testi kullanılır; endoskopide alınan biyopsiyle de gösterilebilir. Asit baskılayıcılar ve antibiyotikler test sonucunu yanıltabilir; bu yüzden testin zamanlamasını hekim planlar. Gastritin türü ve yaygınlığı endoskopi ve biyopsiyle değerlendirilir.
Tedavi ve yaşam tarzı
- H. pylori saptanırsa asit baskılayıcı ve antibiyotikleri birlikte içeren eradikasyon tedavisi uygulanır.
- Tedavi, hekimin önerdiği süre boyunca ve eksiksiz kullanılmalıdır.
- Bakterinin yok olduğu, tedaviden en az dört hafta sonra testle doğrulanır.
- Ağrı kesici türü ilaçlar hekime danışmadan kullanılmamalıdır.
- Sigara tamamen bırakılmalı, alkolden uzak durulmalı veya en azından azaltılmalıdır.
- Dengeli beslenme ve düzenli uyku iyileşmeyi destekler; ilaç tedavisinin yerini almaz.
Yaşam tarzıSigara ve alkol mide iç yüzeyini tahriş eder; bunları bırakmak veya azaltmak iyileşmeyi destekler.
03
Peptik ülser
Mide veya on iki parmak bağırsağının iç yüzeyinde oluşan, uygun tedaviyle genellikle iyileşen derin bir yaradır.
Peptik ülser, mide veya on iki parmak bağırsağının iç yüzeyinde gelişen derin yaradır. En sık nedenleri Helicobacter pylori enfeksiyonu ile ağrı kesici türü ilaçların (NSAİİ) kullanımıdır. Sigara riski artırır. Tedavi edilmezse kanama, delinme ve daralma gibi komplikasyonlara yol açabilir; uygun tedaviyle çoğu ülser iyileşir. Belirtiler kişiden kişiye değişir.
Belirtiler
- Üst karında yanıcı veya kemirici ağrı
- Ağrının aç karnına ya da yemekten sonra artması
- Geceleri uykudan uyandıran karın ağrısı
- Bulantı, şişkinlik ve erken doyma
- İştah kaybı ve istemsiz kilo kaybı
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Kanlı veya kahve telvesi görünümünde kusma olursa
- Siyah, katran kıvamında dışkı olursa
- Ani başlayan, çok şiddetli karın ağrısı olursa
- Sürekli kusma veya yemeklerin geçmemesi varsa
- Solgunluk, çabuk yorulma ve çarpıntı varsa
Tanı nasıl konur?
Tanı genellikle üst gastrointestinal endoskopiyle konur. Mide ülserlerinde kanser olasılığını dışlamak için biyopsi alınır; iyileşmeyi doğrulamak için kontrol endoskopisi gerekebilir. H. pylori mutlaka araştırılır. Kan sayımı, kanamaya bağlı kansızlığı gösterebilir.
Tedavi ve yaşam tarzı
- Asit baskılayıcı ilaçlar ülserin iyileşmesine yardımcı olur; süreyi hekim belirler.
- H. pylori saptanırsa eradikasyon tedavisi, tekrarlama riskini belirgin azaltır.
- Mümkünse ağrı kesici türü ilaçlar bırakılır veya hekimle değiştirilir.
- Sigara tamamen bırakılmalı, alkolden uzak durulmalı veya en azından azaltılmalıdır.
- Düzenli beslenme ve yeterli uyku genel iyileşmeyi destekler.
- Kanama gibi komplikasyonlarda endoskopik veya cerrahi girişim gerekebilir.
Yaşam tarzıSigarayı bırakmak ülser iyileşmesini destekler ve tekrarlama riskini azaltır.
04
Fonksiyonel dispepsi (hazımsızlık)
Üst karında ağrı, yanma veya dolgunluk yakınmalarının tetkiklerde açık bir neden bulunmadan sürdüğü durumdur.
Fonksiyonel dispepsi, üst karında ağrı, yanma, erken doyma veya yemek sonrası dolgunluk gibi yakınmaların bulunduğu, ancak endoskopi ve diğer tetkiklerde bunları açıklayacak yapısal bir neden saptanmayan durumdur. Kanser gibi ciddi nedenler dışlandıktan sonra konan bir tanıdır; yaygındır ve hayatı tehdit etmez, fakat uzun sürebilir. Mide hareketleri, mide duyarlılığı ve bağırsak-beyin etkileşiminin rol oynadığı düşünülür.
Belirtiler
- Yemekten sonra uzun süren dolgunluk hissi
- Yemeğe başlar başlamaz çabuk doyma
- Üst karında ağrı veya yanma
- Karında şişkinlik ve bulantı hissi
- Sık geğirme ve midede gaz hissi
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Yakınmalar orta yaşın üzerinde yeni başlayıp sürüyorsa
- Nedeni açıklanamayan kilo kaybı varsa
- Tekrarlayan kusma veya yutma güçlüğü varsa
- Siyah dışkı, kanama ya da kansızlık bulguları varsa
- Ailede mide veya yemek borusu kanseri öyküsü varsa
Tanı nasıl konur?
Tanı, tipik yakınmalara ve alarm belirtisi bulunmamasına dayanır; Roma ölçütleri kullanılır. Alarm belirtisi yoksa genç hastalarda H. pylori testi yapılıp saptanırsa tedavi edilebilir. Alarm belirtisi veya ileri yaş varsa endoskopi ve gerekli kan tetkikleri istenir.
Tedavi ve yaşam tarzı
- H. pylori saptanırsa tedavisi bazı hastalarda yakınmaları azaltır.
- Asit baskılayıcı ya da mide hareketini düzenleyen ilaçlar denenebilir.
- Küçük porsiyonlu, yavaş ve düzenli öğünler yardımcı olabilir.
- Yakınmaları artıran yiyecekler kişiye göre fark edilip azaltılabilir.
- Sigara, alkol ve gereksiz ağrı kesici kullanımından kaçınılmalı veya azaltılmalıdır.
- Düzenli hareket, yeterli uyku ve stres yönetimi yakınmaları hafifletebilir.
05
Yutma güçlüğü ve akalazya
Yutma güçlüğü, besinlerin ağızdan mideye geçişinde zorlanmadır; akalazya bunun nadir bir nedenidir.
Yutma güçlüğü (disfaji) ağız-boğaz veya yemek borusu kaynaklı olabilir. Yemek borusundaki darlıklar, iltihap, tümörler ve hareket bozuklukları buna neden olabilir. Akalazyada yemek borusunun alt ucundaki kapak gevşemez ve yemek borusunun kasılmaları bozulur; besinler mideye geçemeden bekler. Yutma güçlüğü, nedeni ne olursa olsun, her zaman hekim tarafından araştırılmalıdır.
Belirtiler
- Katı ve sıvı gıdalarda göğüste takılma hissi
- Yenilen besinin sindirilmeden ağıza geri gelmesi
- Yemek yerken boğulma veya öksürme
- Göğüste ağrı ya da baskı hissi
- Yemek sürelerinin uzaması ve zamanla kilo kaybı
- Geceleri öksürük veya tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Yutma güçlüğü yeni başladıysa veya giderek artıyorsa
- Lokma geçmiyor ve tükürük bile yutulamıyorsa acilen başvurulmalıdır
- Açıklanamayan kilo kaybı varsa ya da yemek yenemiyorsa
- Tekrarlayan zatürre veya sık boğulma olursa
- Yutarken ağrı ya da kanama olursa
Tanı nasıl konur?
Önce endoskopiyle darlık, iltihap veya tümör gibi yapısal nedenler araştırılır. Gerekirse baryumlu yemek borusu grafisi çekilir. Akalazya düşünülürse yüksek çözünürlüklü özofagus manometrisi tanıda temel yöntemdir; yemek borusunun kasılma ve kapak basınçlarını ölçer.
Tedavi ve yaşam tarzı
- Tedavi, yutma güçlüğünün nedenine göre belirlenir.
- Akalazyada ilaçların etkisi sınırlıdır; kalıcı tedavi için girişimsel yöntemler kullanılır.
- Seçenekler arasında balonla genişletme, cerrahi miyotomi ve endoskopik miyotomi (POEM) vardır.
- Küçük lokma almak, iyi çiğnemek ve yavaş yemek yutmayı kolaylaştırır.
- Ağız-boğaz kaynaklı sorunlarda yutma terapisi uzmanı desteği yararlı olabilir.
- Beslenme durumu ve kilo izlenmeli; gerekirse diyetisyen desteği alınmalıdır.
06
Barrett özofagusu
Uzun süreli reflüye bağlı olarak yemek borusunun alt kısmındaki hücre yapısının değiştiği bir durumdur.
Barrett özofagusunda, yemek borusunun alt kısmındaki normal doku uzun süreli asit maruziyeti sonucu bağırsak tipi dokuyla yer değiştirir. Genellikle yıllardır reflüsü olanlarda görülür; erkeklerde, ileri yaşta, sigara içenlerde ve fazla kilolularda daha sıktır. Yemek borusu kanseri riskini küçük ölçüde artırdığı için düzenli takip önemlidir. Çoğu kişide kansere ilerlemez.
Belirtiler
- Barrett özofagusunun kendisi çoğu zaman belirti vermez
- Eşlik eden reflüye bağlı göğüste yanma
- Ağıza ekşi veya acı su gelmesi
- Çoğu hastada yıllardır süren reflü öyküsü bulunur
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı varsa
- Nedeni açıklanamayan kilo kaybı olursa
- Kanlı kusma, siyah dışkı veya kansızlık varsa
- Uzun süreli reflüde, özellikle risk faktörleri varsa tarama konusunda hekime danışılmalıdır
- Barrett tanısı varsa önerilen kontrol endoskopileri aksatılmamalıdır
Tanı nasıl konur?
Tanı, endoskopide yemek borusunun alt ucunda farklı görünümlü doku izlenmesi ve alınan biyopsilerle bu dokunun doğrulanmasıyla konur. Biyopsiler ayrıca displazi denilen öncü hücre değişikliklerini araştırır. Kontrol aralığı, bu bulgulara göre hekim tarafından belirlenir.
Tedavi ve yaşam tarzı
- Reflü genellikle asit baskılayıcı ilaçlarla kontrol altına alınır.
- Endoskopik izlem ve biyopsi, hekimin belirlediği aralıklarla sürdürülür.
- Displazi saptanırsa radyofrekans ablasyon gibi endoskopik tedaviler uygulanabilir.
- Sigara bırakılmalı, fazla kilo verilmelidir.
- Yatmadan önce geç saatte yemekten kaçınmak gece yakınmalarını azaltabilir.
- İlaçlar ve takip planı kişiye özeldir; kendiliğinden bırakılmamalıdır.
Yaşam tarzıSigarayı bırakmak ve fazla kiloyu vermek, reflüyü azaltarak yemek borusu sağlığını destekler.
07
Eozinofilik özofajit
Yemek borusunun bağışıklık sistemiyle ilişkili kronik iltihabıdır ve yutma güçlüğüne yol açabilir.
Eozinofilik özofajit, yemek borusu duvarında eozinofil adlı beyaz kan hücrelerinin birikmesiyle oluşan kronik, bağışıklık aracılı bir hastalıktır. Çoğu kez besin veya çevresel alerjenlerle ilişkilidir; astım, egzama ve alerjik nezlesi olanlarda daha sık görülür. Genç erkeklerde daha sıktır. Tedavi edilmezse yemek borusunda daralmaya yol açabilir. Hastalık her yaşta görülebilir.
Belirtiler
- Yemeklerin, özellikle etin, yemek borusunda takılması
- Yutma güçlüğü ve yutarken ağrı
- Reflü ilaçlarına rağmen geçmeyen yanma veya göğüs ağrısı
- Yemeği çok yavaş yemek, sıvıyla yutmak gibi alışkanlıklar
- Çocuklarda iştahsızlık, kusma ve büyüme geriliği
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Lokma takılıp geçmiyorsa acilen başvurulmalıdır
- Yemek takılması sık tekrarlıyorsa ve sürüyorsa
- Reflü ilacına yanıt vermeyen yutma yakınması varsa
- Çocukta yemeği reddetme, kusma veya kilo alamama varsa
- Alerjik bir hastalıkla birlikte yutma güçlüğü varsa
Tanı nasıl konur?
Tanı için endoskopi yapılır; yemek borusunda halkalar, oluklar, beyaz kabarcıklar veya daralma görülebilir, ancak görünüm normal de olabilir. Yemek borusunun farklı bölgelerinden alınan biyopsilerde yoğun eozinofil saptanması ve benzer bulgu veren diğer nedenlerin dışlanması gerekir.
Tedavi ve yaşam tarzı
- Tedavide proton pompa inhibitörü ilaçlar veya yutulan topikal steroidler kullanılabilir.
- Seçilmiş hastalarda biyolojik ilaçlar gündeme gelebilir.
- Diyet tedavisinde şüpheli besinler, hekim ve diyetisyen gözetiminde çıkarılır.
- Yemek borusu daralmışsa endoskopik genişletme yapılabilir.
- Küçük lokma almak ve iyi çiğnemek yemek takılmasını azaltabilir.
- Hastalık kronik olduğundan düzenli takip önemlidir; ilaç ve diyet kendiliğinden bırakılmamalıdır.
